Diclofenac: werking, bijwerkingen en dosering
Diclofenac is een ontstekingsremmende pijnstiller uit de groep NSAID's en wordt gebruikt bij pijn met ontsteking. Tabletten, capsules en zetpillen zijn in Nederland receptplichtig; gel in lage sterkte is een zelfzorgmiddel en bij apotheek of drogist zonder medisch recept verkrijgbaar. Deze pagina is informatief bedoeld en is geen aanbod van het geneesmiddel: wij leveren geen medicijnen, maar beoordelen medische aanvragen en geven een document af.
Waarvoor wordt diclofenac gebruikt?
Diclofenac wordt gebruikt bij pijn die samengaat met een ontsteking. Het middel remt het enzym cyclo-oxygenase, waardoor het lichaam minder prostaglandinen aanmaakt. Die stoffen spelen een rol bij pijn, zwelling en koorts, dus met die remming nemen ook de klachten af. Artsen zetten diclofenac onder meer in bij artrose, bij reumatoide artritis, bij acute spier- en gewrichtsklachten, bij pijn na een ingreep en bij hevige menstruatiepijn. De gel wordt gebruikt bij oppervlakkige spier- en gewrichtspijn, bijvoorbeeld na een verzwikking. Belangrijk om te weten: diclofenac geneest de onderliggende aandoening niet. Het onderdrukt klachten zolang u het gebruikt, en daarom hoort bij langer bestaande pijn altijd een diagnose van een arts, niet alleen een pijnstiller. Zijn uw klachten nieuw, worden ze snel erger of gaan ze samen met koorts, gewichtsverlies, bloed bij de ontlasting of nachtelijke pijn, neem dan contact op met uw huisarts.
Bijwerkingen van diclofenac
De meest gemelde bijwerkingen van diclofenac zitten in het maag-darmkanaal: misselijkheid, buikpijn, een opgeblazen gevoel, diarree of juist verstopping. Ook hoofdpijn, duizeligheid en huiduitslag komen voor. Bij de gel gaat het meestal om lokale klachten zoals roodheid, jeuk of een branderig gevoel op de plek van het aanbrengen. Ernstiger, maar zeldzamer, zijn een maagzweer en een maagbloeding. Alarmsignalen daarvan zijn zwarte of teerachtige ontlasting, bloed braken, aanhoudende maagpijn of plotselinge zwakte; bel in dat geval direct een arts. NSAID's kunnen daarnaast de bloeddruk verhogen, vocht vasthouden en de nierfunctie belasten, en bij hogere doseringen of langdurig gebruik hoort er een verhoogd risico op hart- en vaatziekten bij. Zeldzaam zijn ernstige huidreacties met blaarvorming en een gestoorde leverfunctie. Meld bijwerkingen bij uw arts of apotheker en bij Bijwerkingencentrum Lareb; dat helpt de veiligheidsbewaking van het middel.
Dosering en inname
De dosering bepaalt uw arts, en het uitgangspunt is steeds hetzelfde: de laagste dosering die werkt, zo kort mogelijk. Voor de exacte sterkte en het aantal keren per dag houdt u de bijsluiter en het etiket van uw apotheek aan; die informatie verschilt per vorm en per persoon. Neem tabletten en capsules heel in met een glas water, bij of na de maaltijd. Vormen met gereguleerde afgifte mag u niet fijnmaken, breken of kauwen, omdat de afgifte dan te snel gaat. De gel brengt u dun aan op de huid, waarna u uw handen wast, tenzij u juist de handen behandelt. Combineer diclofenac niet met een ander NSAID; het effect wordt daar niet beter van en de kans op maagschade stijgt. Bij verhoogd risico, bijvoorbeeld op hogere leeftijd of na een eerdere maagzweer, schrijft de arts vaak een maagbeschermer bij. Een vergeten dosis slaat u over; neem nooit een dubbele dosis.
Is diclofenac receptplichtig?
Ja, voor tabletten, capsules, zetpillen en injecties geldt in Nederland receptplicht: dat zijn UR-geneesmiddelen die de apotheek alleen aflevert op een geldig medisch recept. Diclofenacgel in lage sterkte is een uitzondering; die is als zelfzorgmiddel bij apotheek en drogist verkrijgbaar zonder medisch recept. De receptplicht op de orale vormen bestaat niet vanwege de vorm, maar vanwege de risico's: de kans op een maagbloeding, het effect op nieren en bloeddruk en het samenspel met bloedverdunners, antidepressiva en middelen tegen hoge bloeddruk vragen om een beoordeling vooraf. Een arts weegt daarbij uw leeftijd, uw hart- en vaatgeschiedenis, uw nierfunctie en uw overige medicatie. Om die reden geeft geen enkele apotheek in Nederland de tabletten af zonder recept, en dat is ook niet iets wat online omzeild kan worden. Wat wel kan, is dat een arts uw situatie beoordeelt en op grond daarvan een recept afgeeft; daarover leest u verderop meer.
Prijs en vergoeding
Wat u voor diclofenac betaalt, hangt af van de vorm, de sterkte en de verpakkingsgrootte. De actuele prijs vraagt u na bij uw eigen apotheek, want apotheken hanteren eigen tarieven en die verschillen per verpakking. De vergoeding loopt via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en telt mee voor uw eigen risico van 385 euro per jaar; is dat nog niet opgebruikt, dan betaalt u de eerste kosten zelf. De zelfzorggel valt buiten die regeling en betaalt u altijd zelf. Wij noemen hier bewust geen prijs van het geneesmiddel als aanbieding: wij leveren geen medicijnen. Wat wij in rekening brengen is de medische beoordeling van uw aanvraag, 24,90 euro voor een herhaalrecept. Dat bedrag dekt de beoordeling zelf, niet het afgeven van een document. Wijst de arts uw aanvraag op medische gronden af, dan krijgt u het bedrag terug. Levert u de gevraagde documentatie niet aan, dan is beoordelen niet mogelijk en vervalt het recht op terugbetaling.
Wisselwerkingen en alcohol
Diclofenac heeft veel klinisch relevante wisselwerkingen, en dat is de kern van de receptplicht. Combinatie met antistollingsmiddelen, met acetylsalicylzuur of met SSRI-antidepressiva verhoogt de kans op een bloeding in maag of darm. Samen met corticosteroïden stijgt datzelfde risico. De combinatie van een NSAID met een ACE-remmer of angiotensine-II-antagonist en een plaspil kan de nierfunctie snel verslechteren, zeker bij vochtverlies door koorts, braken of diarree. Verder kan diclofenac het effect van bloeddrukverlagers verminderen en de spiegels van lithium en methotrexaat verhogen. Gebruikt u meerdere middelen, laat uw medicatieoverzicht dan door uw apotheek nakijken voordat u begint. Alcohol maakt diclofenac niet minder werkzaam, maar prikkelt het maagslijmvlies en verhoogt daarmee de kans op maagklachten en een bloeding. Een enkel glas is voor de meeste mensen niet direct gevaarlijk; regelmatig of stevig drinken tijdens het gebruik wordt afgeraden. Bespreek dit met uw arts als u maagklachten heeft of bloedverdunners gebruikt.
Wie mag diclofenac niet gebruiken?
Diclofenac in tabletten, capsules, zetpillen of injecties is niet voor iedereen geschikt, en een deel van de beperkingen is absoluut. Het middel mag niet worden gebruikt bij een vastgesteld hartfalen in NYHA-klasse II tot IV, bij ischemische hartziekte zoals angina pectoris, bij perifeer arterieel vaatlijden en bij cerebrovasculaire aandoeningen, dus ook na een herseninfarct, een hersenbloeding of een TIA. Dat is iets anders dan het algemene hart- en vaatrisico dat bij alle NSAID's hoort: bij deze aandoeningen is diclofenac gecontra-indiceerd, ongeacht de dosering en de duur van de kuur. Verder geldt een verbod bij een actieve maagzweer of een actieve maag-darmbloeding en bij een maagzweer of bloeding in de voorgeschiedenis, bij een eerdere maag-darmperforatie of gastritis, bij actieve colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn, bij een actieve bloeding of een bloedingsstoornis en bij ernstige leverfunctiestoornis. Wie eerder na acetylsalicylzuur of na een ander NSAID een astma-aanval, netelroos of angio-oedeem kreeg, mag diclofenac evenmin gebruiken. Voor zetpillen komt daar een ontsteking van de endeldarm bij. Ook het derde trimester van de zwangerschap is een absolute contra-indicatie; daarover gaat de volgende paragraaf. Herkent u zichzelf in een van deze punten, gebruik het middel dan niet en leg uw voorgeschiedenis en uw medicatielijst voor aan een arts of apotheker. Dit is een samenvatting; de volledige en bindende opsomming staat in de bijsluiter van uw eigen product.
Zwangerschap en borstvoeding
Diclofenac is in het derde trimester van de zwangerschap gecontra-indiceerd. Vanaf dat moment kan een NSAID de bloedvatverbinding bij het ongeboren kind, de ductus arteriosus, te vroeg laten sluiten, de nierfunctie van het kind verminderen en te weinig vruchtwater veroorzaken; bij de moeder kan de bevalling later beginnen, langer duren en met meer bloedverlies gepaard gaan. In de eerste helft van de zwangerschap wordt een NSAID alleen gebruikt wanneer een arts dat echt nodig vindt, in de laagste dosering en zo kort mogelijk. Wordt langer of hoger gedoseerd gebruik toch noodzakelijk geacht, dan hoort daar vanaf twintig weken zwangerschap controle bij op de hoeveelheid vruchtwater en op de ductus arteriosus. NSAID's kunnen bovendien de eisprong remmen en zwanger worden daardoor moeilijker maken, wat telt bij een kinderwens. Merkt u tijdens het gebruik dat u zwanger bent, stop dan met innemen en neem dezelfde dag contact op met uw huisarts of verloskundige. Kleine hoeveelheden komen in de moedermelk terecht; of kortdurend gebruik tijdens de borstvoeding aanvaardbaar is, beoordeelt een arts die uw situatie kent. Onze beoordeling op basis van een vragenlijst leidt niet tot een medisch recept voor gebruik tijdens de zwangerschap of de borstvoeding.
Ervaringen van gebruikers
Wat mensen over diclofenac melden, loopt sterk uiteen en zegt op zichzelf weinig over uw eigen situatie. Veelgehoorde ervaringen zijn een duidelijke afname van pijn en stijfheid bij ontstekingsklachten, en tegelijk maagklachten die de reden zijn om te stoppen of over te stappen. Bij de gel melden gebruikers vooral dat het effect beperkt blijft tot de behandelde plek. Wij publiceren op deze pagina bewust geen verzonnen citaten of scores: ervaringsverhalen zijn geen bewijs van werkzaamheid en mogen bij een receptplichtig middel geen reclame worden. Betrouwbaarder is de officiële informatie van het Farmacotherapeutisch Kompas en apotheek.nl, en voor bijwerkingen de meldingen die Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt. Merkt u zelf een effect dat u niet verwacht, noteer dan wanneer het begon, bij welke dosering en in combinatie met welke andere middelen. Die drie gegevens maken het gesprek met uw arts of apotheker een stuk bruikbaarder dan een algemene ervaring van iemand anders.
Kom je aan van diclofenac?
Diclofenac zorgt niet voor opbouw van vetweefsel en verandert de stofwisseling niet, dus van het middel zelf komt u niet aan in de gebruikelijke zin. Wel kunnen NSAID's ervoor zorgen dat het lichaam vocht en zout vasthoudt. Daardoor kan de weegschaal binnen korte tijd een paar honderd gram tot enkele kilo's meer aanwijzen, vaak samen met gezwollen enkels of een strak gevoel in de handen. Dat is vochtophoping, geen toename van vet, en het verdwijnt doorgaans als het middel wordt gestopt. Neem wel contact op met een arts wanneer het gewicht in enkele dagen snel oploopt, wanneer uw enkels of onderbenen dik blijven of wanneer u kortademig wordt bij inspanning of plat liggen; dat kunnen tekenen zijn van hartfalen of van een verminderde nierfunctie. Een tweede, indirecte route is minder beweging door pijn. Neemt de pijn met behandeling af, dan is juist geleidelijk bewegen een goed idee, in overleg met uw arts of fysiotherapeut.
Stoppen met diclofenac
Diclofenac is niet lichamelijk verslavend, dus er hoort geen afbouwschema bij en u kunt in principe stoppen zonder onttrekkingsverschijnselen. Wat wel terugkomt, is de pijn of ontsteking waarvoor u het gebruikte; dat is geen bijwerking van het stoppen, maar de onderliggende aandoening die weer zichtbaar wordt. Heeft uw arts een kuur van een bepaalde duur afgesproken, houd die dan aan en overleg voordat u eerder stopt. Bij langdurig gebruik hoort periodieke controle van bloeddruk, nierfunctie en soms bloedbeeld; stopt u met het middel, dan kunt u met uw arts bespreken of die controles nog nodig zijn. Merkt u tijdens gebruik maagklachten, zwarte ontlasting, gezwollen enkels of huiduitslag met blaren, stop dan en neem dezelfde dag contact op met een arts. Wordt de pijn na stoppen weer een probleem, dan is een nieuwe beoordeling zinvoller dan het middel op eigen houtje hervatten: soms is een andere pijnstiller, een lagere dosering of een niet-medicamenteuze aanpak beter.
Herhaalrecept voor diclofenac aanvragen
Gebruikt u diclofenac al op voorschrift van een arts en heeft u een herhaalrecept nodig, dan kunt u online een aanvraag indienen. U vult een medische vragenlijst in over uw klachten, uw eerdere behandeling, uw overige medicatie en uw voorgeschiedenis. Er is geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat met een arts: de beoordeling verloopt asynchroon, op basis van wat u invult. De beoordeling wordt gedaan door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een grensoverschrijdend medisch recept als pdf, opgesteld volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU. Daarmee gaat u naar elke apotheek in Nederland en legitimeert u zich met uw identiteitsbewijs; een pincode of ander systeem is niet nodig. Wij beoordelen medicatie en geven geen verklaring af voor het UWV of uw werkgever, want daarover oordeelt de bedrijfsarts. De kosten zijn 24,90 euro voor de beoordeling. Wijst de arts af op medische gronden, dan krijgt u dat bedrag terug; ontbreekt de gevraagde documentatie, dan vervalt die terugbetaling. Nieuwe of snel verergerende klachten horen bij uw huisarts.
Bijsluiter en officiële informatie
De officiële bijsluiter hoort bij uw eigen verpakking en verschilt per fabrikant, sterkte en toedieningsvorm; lees hem daarom telkens opnieuw bij een nieuwe doos. Alle in Nederland geregistreerde bijsluiters en samenvattingen van de productkenmerken staan in de geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Voor uitleg in gewone taal gebruikt u apotheek.nl van apothekersorganisatie KNMP; voor de professionele onderbouwing, inclusief contra-indicaties en interacties, het Farmacotherapeutisch Kompas van Zorginstituut Nederland. Kijk in de bijsluiter in elk geval na wanneer u het middel niet mag gebruiken, wat u doet bij een vergeten dosis en welke klachten reden zijn om direct een arts te bellen. Bewaar het middel volgens het etiket, buiten bereik van kinderen, en lever restanten in bij de apotheek in plaats van ze weg te gooien. Twijfelt u over een combinatie met een ander geneesmiddel, dan is uw apotheek de snelste plek om dat te laten controleren.
Is diclofenac receptplichtig?
Tabletten, capsules, zetpillen en injecties met diclofenac zijn UR-geneesmiddelen en dus alleen op een geldig medisch recept verkrijgbaar. Diclofenacgel in lage sterkte is een zelfzorgmiddel en is bij apotheek en drogist zonder recept te krijgen. De receptplicht op de orale vormen bestaat vanwege de kans op maagbloedingen, de belasting van nieren en bloeddruk en de wisselwerking met onder meer antistollingsmiddelen.
Hoe snel werkt diclofenac?
Het pijnstillende effect van een tablet met normale afgifte merken de meeste mensen binnen enkele uren na inname. Het ontstekingsremmende effect heeft langer nodig en wordt vaak pas na enkele dagen regelmatig gebruik duidelijk. Vormen met gereguleerde afgifte komen langzamer op gang, maar werken langer door. Merkt u na de met uw arts afgesproken periode geen verbetering, verhoog dan niet zelf de dosering maar laat de behandeling opnieuw beoordelen.
Welke bijwerkingen komen vaak voor?
Het vaakst gaat het om maag-darmklachten: misselijkheid, buikpijn, een opgeblazen gevoel, diarree of verstopping. Ook hoofdpijn, duizeligheid en huiduitslag worden geregeld gemeld, en bij de gel lokale roodheid of jeuk. Zwarte ontlasting, bloed braken, aanhoudende maagpijn, gezwollen enkels, kortademigheid of huiduitslag met blaren zijn reden om te stoppen en dezelfde dag een arts te bellen.
Mag ik alcohol drinken tijdens het gebruik van diclofenac?
Alcohol verandert de werking van diclofenac niet, maar prikkelt het maagslijmvlies en verhoogt daarmee de kans op maagklachten en op een maagbloeding. Een enkel glas is voor de meeste gebruikers niet direct gevaarlijk, terwijl regelmatig of stevig drinken tijdens de behandeling wordt afgeraden. Gebruikt u daarnaast bloedverdunners, corticosteroïden of een SSRI, of heeft u eerder een maagzweer gehad, bespreek alcohol dan expliciet met uw arts of apotheker.
Kan ik online een herhaalrecept voor diclofenac aanvragen?
Ja, wanneer de behandeling al door een arts is gestart, kunt u online een aanvraag voor een herhaalrecept indienen. U vult een medische vragenlijst in en een arts beoordeelt die asynchroon, dus zonder videoconsult of telefoongesprek. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een pdf-recept volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU, waarmee u met uw identiteitsbewijs naar elke apotheek kunt. De vergoeding van 24,90 euro dekt de medische beoordeling, niet het afgeven van het document.