Tamsulosine: werking, bijwerkingen en dosering
Tamsulosine is een alfablokker die wordt gebruikt bij plasklachten door een goedaardige prostaatvergroting. Het ontspant de spieren in prostaat en blaashals, zodat de urine gemakkelijker doorstroomt. Het middel is in Nederland receptplichtig en wordt na een medische beoordeling voorgeschreven. Deze pagina is informatief bedoeld en is geen aanbod van het geneesmiddel: wij leveren geen medicijnen.
Waarvoor wordt tamsulosine gebruikt?
Tamsulosine wordt gebruikt bij plasklachten die horen bij een goedaardige prostaatvergroting, in de spreekkamer vaak aangeduid als LUTS bij benigne prostaathyperplasie. Het middel blokkeert alfa-1-receptoren in de gladde spieren van de prostaat, de blaashals en de plasbuis. Die spieren ontspannen daardoor, waardoor de urinestroom minder wordt afgeknepen. Typische klachten waarbij het wordt voorgeschreven zijn een zwakke of onderbroken straal, moeilijk op gang komen, nadruppelen, vaak moeten plassen en 's nachts wakker worden om te plassen. Belangrijk om te begrijpen: tamsulosine maakt de prostaat niet kleiner en geneest de vergroting niet. Het verlicht de klachten zolang u het gebruikt. Even belangrijk is dat plasklachten meerdere oorzaken kunnen hebben, waaronder een blaasontsteking, een blaasfunctiestoornis of prostaatkanker. Nieuwe klachten horen daarom eerst te worden onderzocht door een arts, met lichamelijk onderzoek en zo nodig aanvullend onderzoek, voordat er medicatie aan te pas komt.
Bijwerkingen van tamsulosine
De meest gemelde bijwerking is duizeligheid, vooral bij het opstaan uit zit of lig; dat komt door een daling van de bloeddruk. Ook hoofdpijn, een verstopte of juist lopende neus, hartkloppingen en vermoeidheid worden geregeld gemeld. Kenmerkend voor deze middelengroep zijn veranderingen in de zaadlozing: minder zaadverlies of een zaadlozing die naar de blaas verloopt. Dat is onschuldig en verdwijnt na stoppen, maar het is goed dit vooraf te weten. Zeldzamer zijn flauwvallen, een aanhoudende en pijnlijke erectie, die met spoed medische hulp vereist, en ernstige huidreacties. Belangrijk bij een geplande oogoperatie: bij mensen die tamsulosine gebruiken of hebben gebruikt kan tijdens een staaroperatie het floppy-irissyndroom optreden, waardoor de ingreep lastiger verloopt. Meld het gebruik daarom altijd vooraf aan uw oogarts en stop niet op eigen initiatief. Wees de eerste dagen voorzichtig met autorijden en met werken op hoogte, en meld bijwerkingen bij uw arts, uw apotheek en Bijwerkingencentrum Lareb.
Dosering en inname
Tamsulosine wordt eenmaal per dag ingenomen; de sterkte en de precieze instructie leest u op het etiket van uw apotheek en in de bijsluiter, en de dosering stelt uw arts vast. Enkele praktische punten gelden vrijwel altijd. Neem de capsule of tablet elke dag op hetzelfde moment in, bij voorkeur na dezelfde maaltijd, want een vast ritme geeft de meest gelijkmatige opname. Slik de vorm met gereguleerde afgifte heel door met water: niet kauwen, breken of openmaken, omdat het middel dan te snel vrijkomt en de kans op duizeligheid stijgt. Kom de eerste dagen rustig overeind uit bed of vanuit een stoel; voelt u zich duizelig, ga dan direct zitten of liggen. Het effect op de plasklachten is meestal binnen enkele dagen tot twee weken merkbaar, maar de volledige beoordeling gebeurt pas na enkele weken. Een vergeten dosis neemt u dezelfde dag alsnog; is het al bijna tijd voor de volgende, sla hem dan over en neem geen dubbele dosis.
Is tamsulosine receptplichtig?
Ja, tamsulosine is in Nederland een UR-geneesmiddel en dus alleen op een geldig medisch recept verkrijgbaar; bij apotheek of drogist is er geen zelfzorgvariant. Daar zijn twee redenen voor. De eerste is de diagnose: plasklachten bij mannen kunnen komen door een goedaardige prostaatvergroting, maar ook door een infectie, een blaassteen, een neurologische oorzaak of prostaatkanker. Wie de klachten onderdrukt zonder dat de oorzaak is vastgesteld, kan een ernstige aandoening laten sluimeren. De tweede reden is de veiligheid van het middel zelf: de bloeddrukdaling bij het opstaan, de combinatie met andere bloeddrukverlagende middelen en het belang van informatie voor de oogarts bij een staaroperatie vragen om beoordeling en begeleiding. Tamsulosine valt niet onder de Opiumwet en behoort niet tot de verdovende of psychotrope middelen die van een grensoverschrijdend recept zijn uitgesloten, dus een arts kan het na beoordeling voorschrijven wanneer de diagnose al vaststaat.
Prijs en vergoeding
Wat u voor tamsulosine betaalt, hangt af van de sterkte, de verpakkingsgrootte en het tarief van uw eigen apotheek, dus vraag de actuele prijs daar op. Wij leveren geen geneesmiddelen en noemen hier geen medicijnprijs als aanbieding. De vergoeding verloopt via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en de kosten tellen mee voor uw eigen risico van 385 euro per kalenderjaar; zolang dat bedrag nog niet is opgebruikt, betaalt u de kosten zelf. Ook bijkomend onderzoek, bijvoorbeeld bloedonderzoek of echografie, valt onder datzelfde eigen risico, wat verklaart waarom veel mannen een deel van dit traject zelf betalen. De kosten van onze dienst staan hier los van: wij brengen 24,90 euro in rekening voor de medische beoordeling van een herhaalrecept. Die vergoeding dekt de beoordeling en niet het afgeven van een document. Wijst de arts de aanvraag op medische gronden af, dan krijgt u het bedrag terug; ontbreekt de gevraagde documentatie, dan vervalt het recht op terugbetaling.
Wisselwerkingen en alcohol
De belangrijkste wisselwerkingen van tamsulosine draaien om de bloeddruk. In combinatie met andere alfablokkers, met bloeddrukverlagers of met nitraten kan de bloeddruk verder dalen, met duizeligheid of flauwvallen als gevolg. Ook de combinatie met PDE-5-remmers tegen erectiestoornissen vraagt voorzichtigheid en overleg met uw arts, omdat beide middelen de bloeddruk verlagen. De productinformatie van de PDE-5-remmers geeft daarvoor een concrete volgorde: u hoort eerst stabiel te zijn ingesteld op uw gebruikelijke dagelijkse dosis tamsulosine voordat de PDE-5-remmer wordt gestart, en sildenafil wordt dan met 25 mg begonnen. Duizeligheid bij het opstaan treedt vooral op binnen vier uur na inname daarvan. Sterke remmers van de leverenzymen CYP3A4 en CYP2D6, waaronder bepaalde antischimmelmiddelen en sommige antidepressiva, kunnen de spiegel van tamsulosine verhogen en daarmee de kans op bijwerkingen. Laat uw volledige medicatieoverzicht, inclusief zelfzorgmiddelen en kruidenpreparaten, door uw apotheek controleren. Alcohol verandert de werking van tamsulosine niet, maar verlaagt zelf ook de bloeddruk en versterkt de duizeligheid, zeker bij het opstaan en in de eerste dagen van de behandeling. Drink daarom rustig aan bij de start of na een dosisverandering. Meld het gebruik van tamsulosine altijd voorafgaand aan een operatie, in het bijzonder aan uw oogarts bij een staaroperatie.
Wie mag tamsulosine niet gebruiken?
Tamsulosine mag niet worden gebruikt bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen, en dat geldt uitdrukkelijk ook wanneer u eerder door een geneesmiddel veroorzaakt angio-oedeem heeft gehad, dus een plotselinge zwelling van lippen, tong of keel. Twee andere contra-indicaties staan in de samenvatting van de productkenmerken en worden vaak over het hoofd gezien. De eerste is orthostatische hypotensie in de voorgeschiedenis: wie eerder is flauwgevallen of duidelijk duizelig werd door een bloeddrukdaling bij het opstaan, hoort dit middel niet te krijgen, omdat tamsulosine precies dat effect versterkt. De tweede is een ernstige leverfunctiestoornis; bij een lichte tot matige stoornis is aanpassing van de dosering juist niet nodig. Voorzichtigheid is geboden bij een ernstig verminderde nierfunctie, bij een van zichzelf al lage bloeddruk en wanneer u meerdere bloeddrukverlagende middelen tegelijk gebruikt. Het middel is bedoeld voor volwassen mannen en heeft geen toepassing bij vrouwen of bij personen onder de achttien jaar. Voor het begin van de behandeling en daarna met enige regelmaat hoort een arts andere oorzaken van de plasklachten uit te sluiten, prostaatkanker daaronder begrepen, met lichamelijk onderzoek en zo nodig een PSA-bepaling. Vermeld al deze punten in de vragenlijst, want het zijn de gegevens waarop de arts zijn beslissing baseert.
Ervaringen van gebruikers
Ervaringen met tamsulosine lopen uiteen en zeggen weinig over uw eigen situatie. Wat vaak terugkomt in meldingen is dat de straal krachtiger wordt en dat het aantal keren dat men 's nachts uit bed moet afneemt, en tegelijk dat duizeligheid bij opstaan en veranderingen in de zaadlozing als hinderlijk worden ervaren. Sommige mannen melden een verstopte neus die pas na weken went. Wij publiceren geen verzonnen citaten of scores op deze pagina: bij een receptplichtig middel mogen ervaringsverhalen geen reclame worden, en ze vervangen geen onderzoek. Raadpleeg liever de officiële informatie van het Farmacotherapeutisch Kompas en apotheek.nl en de meldingen die Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt. Voor uzelf is een plasdagboek nuttig: noteer een week lang hoe vaak u overdag en 's nachts plast en hoe de straal is. Zo'n overzicht laat objectiever zien of de behandeling werkt dan een algemene indruk, en het maakt het gesprek met uw arts over doorgaan of wisselen concreter.
Kom je aan van tamsulosine?
Nee, tamsulosine staat niet bekend om gewichtstoename. Het middel werkt op de gladde spieren in prostaat, blaashals en plasbuis en grijpt niet in op eetlust, stofwisseling of hormoonhuishouding, zoals bij corticosteroïden of sommige psychofarmaca wel het geval is. Gewichtstoename wordt bij deze alfablokker dan ook niet als een typische bijwerking beschreven. Wel kan het gewicht schommelen om redenen die los van het middel staan: minder bewegen door vermoeidheid of duizeligheid in de eerste dagen, veranderingen in het drinkpatroon rond plasklachten, of andere geneesmiddelen die u tegelijk gebruikt. Ziet u toch een duidelijke gewichtstoename, kijk dan eerst naar die andere verklaringen en bespreek het met uw arts of apotheek. Merkt u zwelling van enkels of onderbenen samen met kortademigheid, wacht dan niet af, want dat past eerder bij een hart- of nierprobleem dan bij dit middel. Stop ondertussen niet zelf met de behandeling zonder overleg.
Stoppen met tamsulosine
Tamsulosine is niet verslavend en er hoort geen afbouwschema bij; lichamelijke onttrekkingsverschijnselen treden niet op. Wat wel gebeurt, is dat de plasklachten binnen enkele dagen tot weken terugkeren, omdat het middel de prostaatvergroting zelf niet behandelt maar alleen de spierspanning verlaagt. Stoppen is dus geen medisch noodgeval, maar wel iets om met uw arts te bespreken, zeker wanneer u eerder urineretentie heeft gehad of wanneer een operatie werd overwogen. Een veelgemaakte denkfout betreft de staaroperatie: stoppen vlak voor de ingreep voorkomt het floppy-irissyndroom niet, omdat het effect op de iris ook na eerder gebruik kan optreden. Meld daarom dat u het middel gebruikt of heeft gebruikt, in plaats van op eigen initiatief te stoppen. Zijn de bijwerkingen de reden dat u wilt stoppen, dan zijn er alternatieven binnen dezelfde of een andere geneesmiddelgroep; die afweging hoort bij uw arts. Krijgt u helemaal geen urine meer kwijt, dan is dat een spoedsituatie waarvoor u direct hulp zoekt.
Herhaalrecept voor tamsulosine aanvragen
Is de diagnose al door een arts gesteld en gebruikt u tamsulosine al, dan kunt u online een herhaalrecept aanvragen. U vult een medische vragenlijst in over uw klachten, uw eerdere onderzoek, uw huidige dosering en uw overige medicatie. Er is geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat: een arts beoordeelt uw antwoorden asynchroon. De beoordeling wordt gedaan door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een grensoverschrijdend medisch recept in pdf volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU. Daarmee gaat u naar elke apotheek in Nederland en legitimeert u zich met uw identiteitsbewijs; een pincode is niet nodig. Wij beoordelen medicatie en geven geen verklaring af voor het UWV of uw werkgever, want daarover oordeelt de bedrijfsarts. De kosten bedragen 24,90 euro voor de beoordeling. Wijst de arts af op medische gronden, dan krijgt u dat bedrag terug; ontbreekt de gevraagde documentatie, dan vervalt die terugbetaling. Nieuwe plasklachten, bloed in de urine of het helemaal niet kunnen plassen horen bij uw huisarts of de spoedeisende hulp.
Bijsluiter en officiële informatie
De bijsluiter bij uw eigen verpakking is leidend; hij verschilt per fabrikant en per toedieningsvorm, dus lees hem opnieuw bij elke nieuwe doos. Alle in Nederland geregistreerde bijsluiters en samenvattingen van de productkenmerken vindt u in de geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Voor uitleg in begrijpelijke taal gebruikt u apotheek.nl van apothekersorganisatie KNMP; voor de professionele onderbouwing met contra-indicaties en interacties het Farmacotherapeutisch Kompas van Zorginstituut Nederland. Lees bij tamsulosine in elk geval de passages over duizeligheid bij opstaan, over de wijze van innemen bij vormen met gereguleerde afgifte, over de melding aan de oogarts voorafgaand aan een staaroperatie en over wat te doen bij een vergeten dosis. Bewaar de capsules volgens het etiket en buiten bereik van kinderen en lever restanten in bij de apotheek. Twijfelt u over een combinatie met een ander middel, laat dat dan door uw apotheek nakijken voordat u begint.
Is tamsulosine receptplichtig?
Ja, tamsulosine is een UR-geneesmiddel en uitsluitend op een geldig medisch recept verkrijgbaar; er bestaat geen zelfzorgvariant. Dat heeft twee redenen: plasklachten kunnen ook door een infectie, een blaassteen of prostaatkanker komen, zodat een diagnose vooraf nodig is, en het middel verlaagt de bloeddruk en speelt een rol bij staaroperaties. Het valt niet onder de Opiumwet, waardoor een arts het na beoordeling kan voorschrijven wanneer de diagnose al vaststaat.
Hoe snel werkt tamsulosine?
Veel mannen merken binnen enkele dagen tot ongeveer twee weken dat de straal krachtiger wordt en dat zij minder vaak hoeven te plassen. Het volledige effect wordt doorgaans pas na enkele weken beoordeeld, omdat de klachten van dag tot dag verschillen. Blijft verbetering na de met uw arts afgesproken periode uit, verhoog dan niet zelf de dosering maar laat de behandeling opnieuw beoordelen; soms is een ander middel of aanvullend onderzoek nodig.
Welke bijwerkingen komen vaak voor?
Het vaakst gaat het om duizeligheid bij opstaan door een daling van de bloeddruk, hoofdpijn, een verstopte neus, hartkloppingen en vermoeidheid. Kenmerkend zijn ook veranderingen in de zaadlozing, met minder zaadverlies; dat is onschuldig en verdwijnt na stoppen. Zeldzaam maar spoedeisend zijn flauwvallen en een aanhoudende, pijnlijke erectie. Meld voorafgaand aan een staaroperatie altijd dat u tamsulosine gebruikt of heeft gebruikt, vanwege het floppy-irissyndroom.
Mag ik alcohol drinken tijdens het gebruik van tamsulosine?
Alcohol verandert de werking van tamsulosine niet, maar verlaagt zelf ook de bloeddruk en versterkt daarmee de duizeligheid, vooral bij het opstaan. In de eerste dagen van de behandeling en na een dosisverandering is voorzichtigheid dus verstandig. Gebruikt u daarnaast bloeddrukverlagers, nitraten of een middel tegen erectiestoornissen, bespreek alcohol dan expliciet met uw arts of apotheker. Voelt u zich duizelig, ga dan direct zitten of liggen en rijd niet.
Kan ik online een herhaalrecept voor tamsulosine aanvragen?
Ja, wanneer de diagnose al is gesteld en u het middel al gebruikt, kunt u online een herhaalrecept aanvragen. U vult een medische vragenlijst in en een arts beoordeelt die asynchroon, dus zonder videoconsult of telefoongesprek. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een pdf-recept volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU, waarmee u met uw identiteitsbewijs naar elke apotheek kunt. Nieuwe plasklachten, bloed in de urine of niet kunnen plassen horen eerst bij uw huisarts.